ChatGPT ilə dərs çalışmaq: sualdan vizual təkrar vərəqinə

Dərs qeydlərini ChatGPT-yə verib gözəl bir xülasə almaq olar. Amma xülasəni oxuyanda hər şey aydın görünsə də, kitabı bağlayıb məsələ həll edəndə yenə ilişə bilərsən. Ona görə tapşırığı yalnız “mövzunu izah et” formasında qurmaqla kifayətlənmə. Ondan sual verməsini, sənin cavabını gözləməsini və səhv etdiyin addımı göstərməsini istə.

Bu yazıda bir mövzunu necə işləmək, sonra onu qısa təkrar vərəqinə çevirmək üçün nümunələr hazırlamışam. Nümunələr Azərbaycan dilindədir və eyni sadə məsələ üzərindən davam edir. Hazır cavabları əzbərləmək əvəzinə, öz mövzuna uyğunlaşdıra biləcəyin bir dərs sessiyası quracağıq.

Bir dərs sessiyası üçün konkret məqsəd seç

“Riyaziyyatı öyrət” çox geniş istəkdir. “Faizi bilirəm, amma endirimdən sonrakı qiyməti hesablayanda qarışdırıram” desən, harada köməyə ehtiyacın olduğu aydınlaşar. Sinif və ya səviyyəni, mövzunu, hansı hissəni başa düşdüyünü və nəyi edə bilmədiyini qısa yaz.

Vaxtın azdırsa, bunu da bildir. Məsələn, 20 dəqiqəlik məşq üçün bir izah, iki məsələ və sonda qısa yoxlama istəyə bilərsən. Bu müddət hamı üçün ideal dərs vaxtı deyil; sadəcə tapşırığın həddini müəyyənləşdirmək üçün nümunədir.

Faiz mövzusunu təkrar edirəm. Faizin yüzdə bir hissə olduğunu bilirəm, amma endirim məsələlərində çətinlik çəkirəm. 20 dəqiqəlik məşq planı qur: əvvəl nə bildiyimi iki sualla yoxla, sonra bir məsələ üzərində addım-addım işləyək. Bütün cavabları əvvəlcədən yazma.

Bu cümlələri ayrıca xüsusi komanda kimi əzbərləməyə ehtiyac yoxdur. Öz vəziyyətini adi dillə yazmağın kifayətdir. “Mənə sadə izah ver” əvəzinə “kəsri faizlə qarışdırıram” demək daha konkret başlanğıcdır.

Cavabı yox, növbəti addımı istə

Nümunəmiz belədir: 80 manatlıq kitab dəstinə 15% endirim edilir. Əvvəl endirimin məbləği, sonra ödəniləcək qiymət tapılmalıdır. Bu, yazı üçün hazırlanmış tədris nümunəsidir, real mağazanın təklifi deyil.

Faiz mövzusunu təkrar edirəm. 80 manatlıq kitab dəstinə 15% endirim verilib. Cavabı dərhal demə. Əvvəl endirim məbləğini necə tapacağımı soruş, cavabımı gözlə. Səhv etsəm, bir ipucu ver. Sonda oxşar bir məsələ ilə məni yoxla.

Məsələni özün həll etdikdən sonra yoxlama üçün bu hesabdan istifadə edə bilərsən: 80 × 15 ÷ 100 = 12 manat endirim. Son qiymət 80 − 12 = 68 manatdır. “15% endirim” ilə “15 manat endirim” arasındakı fərqi izah edə bilmirsənsə, həmin hissəyə qayıt.

ChatGPT ilk cavabda bütün həlli yazsa, söhbəti atmaq lazım deyil. “Növbəti məsələdə nəticəni gizli saxla, yalnız bir sual ver və cavabımı gözlə” deyə dəqiqləşdir. Tapşırıq cavabın formasını yönləndirir, amma ona həmişə tam əməl olunacağına zəmanət vermir.

Qeydləri ver, çatışmayan yeri uydurmasını istəmə

Dərslikdə müəllimin istifadə etdiyi təriflə internetdəki ümumi izah eyni səviyyədə olmaya bilər. Öz qeydlərindən qısa, mövzuya aid hissəni əlavə et. Şəkil göndərirsənsə, yazı oxunaqlı olsun; ad, telefon, şagird siyahısı və qiymətlər kimi şəxsi məlumatları əvvəlcə çıxar.

Aşağıdakı qeydlərlə işləyək. Əlavə məlumat lazım olsa, onu qeydlərimdə olan məlumatdan ayrı göstər. Oxunmayan və ya ziddiyyətli hissəni özün tamamlamadan məndən soruş. Əvvəl bu mətndən mənim cavablandırmalı olduğum üç sual çıxar: [buraya öz qeydlərini əlavə et].

Mətn və ya fayl vermək yanlış cavab ehtimalını aradan qaldırmır. Model qeydi səhv oxuya, bir rəqəmi ötürə və ya sənin vermədiyin izahı əlavə edə bilər. Yoxlayanda yalnız cavabın səlisliyinə baxma; onun qeydlərdəki məlumatla uyğunluğunu da tutuşdur.

Vizualı mövzuya görə seç

Hər mövzunu rəngli afişaya çevirmək lazım deyil. Faiz məsələsi üçün qısa hesab ardıcıllığı faydalıdır. İki anlayışı qarışdırırsansa, müqayisə vərəqi daha uyğun ola bilər. Bir hadisənin mərhələlərini öyrənirsənsə, addımlar arasında oxlar olan sxem seç.

Vizual hazırlamazdan əvvəl onun mətnini ayrıca yoxlamağı təklif edirəm. Belə olanda səhv rəqəmi gözəl dizaynın içindən axtarmaq əvəzinə, sadə mətndə düzəldirsən. Sonra təsdiqlədiyin məzmunu şəkilə çevirməyi istəyə bilərsən.

Bu qeydlərdən 4 xanadan ibarət vizual təkrar vərəqi üçün mətn hazırla. Hələ şəkil yaratma. Hər xanada bir sual və ən çox 12 sözlük izah olsun. Qeyd: 80 manatın 15%-i 12 manatdır; endirimdən sonra qiymət 68 manatdır. Azərbaycan dilində yaz, rəqəmləri dəyişmə.

Mətn düzgündürsə, növbəti istəyi belə qura bilərsən: “Təsdiqlədiyim mətni dörd xanalı sadə təkrar vərəqi kimi şəkil formatında hazırla. Ağ fon, aydın Azərbaycan hərfləri və böyük rəqəmlər olsun. Yeni məlumat əlavə etmə.” Şəkil yaratma imkanının olduğu söhbətdə istəyini mətnlə bildirə bilərsən; ayrıca Images seçimi də mövcuddur. Menyunun adı və yeri tətbiq versiyasına görə fərqlənə bilər.

“Mind map” və ya başqa ingilis termini yazmaq məcburi şərt deyil. İstədiyin quruluşu Azərbaycan dilində təsvir et: “ortada mövzu, ətrafında dörd əsas anlayış, əlaqələri göstərən oxlar”. Burada əsas məsələ xüsusi söz tapmaq yox, nəticənin necə görünməli olduğunu aydın deməkdir.

Hazır vərəqdən özünü yoxlamaq üçün istifadə et

Vərəqə baxıb “başa düşdüm” deməklə dayanma. Bir hissəni ört və onun yerində nə olduğunu öz sözlərinlə izah et. Sonra oxşar məsələ həll et. Məsələn, qiyməti 120 manat, endirimi 10% götür. Əvvəl endirim məbləğini, sonra son qiyməti ayrı yaz.

Faiz mövzusunda mənə bir-bir üç sual ver. Birinci sadə hesab olsun, ikinci endirim məsələsi, üçüncü isə “faizlə məbləği qarışdırmaq” səhvini yoxlasın. Hər cavabımı gözlə. Səhv cavabda təkcə düzgün rəqəmi yazma, hansı addımı yenidən düşünməli olduğumu göstər.

Bu yazıdakı ikinci məsələnin yoxlaması: 120 manatın 10%-i 12 manatdır, son qiymət 108 manat olur. Öz cavabın fərqlidirsə, səhvin hansı mərhələdə yarandığını qeyd et. “Riyaziyyatı bacarmıram” kimi ümumi nəticə əvəzinə “endirim məbləğini tapdım, amma qiymətdən çıxarmadım” daha işlək qeyddir.

Səhv dəftəri hazırla

Hər dəfə mövzunu sıfırdan oxumaqdansa, ilişdiyin sualları ayrıca saxla. Qısa qeyd kifayətdir: sual, mənim həllim, səhv addım və yenidən sınayacağım məsələ. ChatGPT-dən bu qeydləri təşkil etmək üçün istifadə edə bilərsən.

Bu gün etdiyim səhvləri aşağıda yazıram. Onları mövzuya görə qruplaşdır, hər biri üçün bir qısa xatırlatma və bir yeni məşq sualı hazırla. Düz həll etdiyim hissələri yenidən uzun izah etmə. Yeni sualların cavablarını ayrıca bölmədə saxla ki, əvvəl özüm sınayım: [öz səhv qeydlərim].

Növbəti gün həmin suallardan birini köməksiz həll etməyə çalış. Yenə səhv edirsənsə, daha çox vizual yaratmaq əvəzinə tərifə və həll addımlarına qayıt. Bir səhifədə nə qədər məlumat olduğundan çox, onu istifadə edə bilməyin vacibdir.

Study rejimini nə vaxt seçmək olar?

ChatGPT-nin Study rejimi mövzunu suallarla və addım-addım işləmək üçün nəzərdə tutulub. Giriş etdikdən sonra adi söhbətdə Study seçimini axtara və ya bu keçiddən başlaya bilərsən. Ekrandakı menyular versiyaya görə dəyişə bilər.

Rejimdən istifadə etsən də, səviyyəni və məqsədini yaz. “Bu hissəni bilirəm, burada dayanmışam” demək söhbəti daha konkret edir. Cavabları dərsliklə yoxlamaq yenə sənin işindir. Qiymətləndirilən tapşırıqdırsa, müəllimin AI istifadəsi ilə bağlı qaydasını da nəzərə al.

Paylaşmadan və çap etməzdən əvvəl

Şəkildəki rəqəmləri, vahidləri, oxların istiqamətini və Azərbaycan hərflərini bir-bir oxu. Mətn düz olduğu halda, yaradılan şəkildə bir işarə və ya rəqəm dəyişə bilər. Müəllim kimi materialı sinfə verəcəksənsə, cavab açarını ayrıca hesabla və səhv olan hissəni düzəltmədən paylaşma.

Bu gün bir mövzu seç: əvvəl sual-cavabla işlət, sonra yalnız çətin qalan hissə üçün təkrar vərəqi hazırla. Tapşırığını daha aydın yazmaq üçün AI məzmununda məlumatı yoxlamaq yanaşmasına da baxa bilərsən. Digər praktik yazılar bloqda toplanıb.

Tez-tez verilən suallar

Dərs üçün bütün sorğuları ingiliscə yazmalıyam?

Xeyr. Mövzunu, səviyyəni və istədiyin nəticəni Azərbaycan dilində təsvir edə bilərsən. Bir termin qarışıq çıxırsa, dərslikdəki qarşılığını ayrıca göstər.

Şəkil yaratmaq üçün mütləq ayrıca düymə seçilməlidir?

Şəkil yaratma imkanı olan söhbətdə istəyini yazılı şəkildə bildirə bilərsən. Images seçimi də var. Nəticə yalnız mətn olarsa, hansı çıxışı istədiyini dəqiqləşdir və hesabında həmin imkanın olub-olmadığını yoxla.

ChatGPT-nin hazırladığı xülasə dərsliyi əvəz edirmi?

Xeyr. Xülasədə vacib şərt ötürülə və ya səhv məlumat yarana bilər. Onu dərs materialı ilə tutuşdur, sonra mövzunu köməksiz izah və tətbiq etməyə çalış.