ChatGPT cavablarını yoxlamaq: xüsusi koddan çox düzgün sual

ChatGPT-dən cavab alırsan, mətn səliqəlidir, hesab da inandırıcı görünür. Bəs onu işdə istifadə etməzdən əvvəl nəyi yoxlamalısan? “Əminsən?” sualı ilə kifayətlənmək çətindir. Cavab yenə inamlı səslənə bilər, amma səhv rəqəm yerində qala bilər.

Bu yazı üçün iki mağazanın təklifini müqayisə edən sadə nümunə hazırlamışam. Məqsəd xüsusi ingilis sözləri əzbərləmək deyil. Cavabın hansı hissəsini hesablamaq, hansı hissəsini mənbədə axtarmaq və hansı hissə üçün əlavə məlumat istəmək lazım olduğunu görəcəyik. Nümunədəki mağazalar və qiymətlər uydurmadır; real alış tövsiyəsi deyil.

Əvvəl yoxlanacaq iddianı seç

Uzun cavabı bütöv şəkildə “doğrudurmu?” deyə soruşanda yoxlama da ümumi qala bilər. Əvvəl nəticəyə təsir edən cümləni ayır. Məsələn, “B mağazasının təklifi daha sərfəlidir” cümləsinin içində bir neçə ayrı sual var: yekun qiymət nədir, çatdırılma daxil edilibmi, məhsullar eynidirmi və müqayisəyə hansı xərclər düşüb?

Başlanğıc məlumatımız belədir: A mağazasında məhsul 80 manat, çatdırılma 6 manatdır. B mağazasında məhsul 90 manatdır, 10% endirim var və çatdırılma pulsuzdur. Bu məlumatdan qiymət fərqini hesablamaq olur. Zəmanət, çatdırılma vaxtı və məhsulun eyni model olması barədə isə heç nə deyilməyib.

Bu tədris nümunəsini yoxla: A mağazasında məhsul 80 manatdır, çatdırılma 6 manatdır. B mağazasında məhsul 90 manatdır, 10% endirim var, çatdırılma pulsuzdur. Hər variantın yekun qiymətini hesabla. Hansı məlumatın verildiyini, hansının çatışmadığını ayrı göstər. Məhsulların eyni olduğunu özündən fərz etmə.

Hesabı cavabdan ayrı yoxla

A mağazasında yekun məbləğ 80 + 6 = 86 manatdır. B mağazasında endirim 90 × 10 ÷ 100 = 9 manat, yekun məbləğ isə 90 − 9 = 81 manatdır. Verilən şərtlərə görə B-nin qiyməti 5 manat aşağıdır. Bu hesabı kalkulyatorla ayrıca tutuşdurmaq bir neçə saniyə çəkir.

Cavabda “B 10 manat ucuzdur” yazılsa, təkcə son rəqəmi düzəltmə. Hansı əməliyyatda səhv olduğunu tap: 10% məbləğ kimi götürülübmü, çatdırılma unudulubmu, yoxsa başlanğıc qiymət səhv köçürülübmü? Eyni səhv başqa sətirlərdə də ola bilər.

Yalnız hesablamaları çıxar: başlanğıc məbləğ, endirim məbləği, çatdırılma və yekun qiymət. Hər nəticənin yanında hesab əməlini yaz. Verilməyən əlavə xərci sıfır sayma, “məlumat yoxdur” kimi qeyd et.

Böyük cədvəldə sətirləri seçmə yolu ilə yoxlamaq faydalıdır: bir adi sətir, bir boş xanaya rast gələn sətir və bir istisna. Valyuta, faiz və ölçü vahidlərini də ayrıca oxu. Cədvəli gözəl formatlamaq hesabın düzgün olduğuna sübut deyil.

Ucuz qiymətlə yaxşı seçimi qarışdırma

Nümunədə B-nin göstərilən qiyməti aşağıdır. Amma “mütləq B-ni al” nəticəsi üçün məlumat çatmır. Eyni model olub-olmadığını, məhsulun vəziyyətini və yekun ödənişə başqa xərc əlavə edilib-edilmədiyini bilmədən tam seçim etmək olmaz.

Burada işə yarayan sual budur: “Bu nəticəni çıxarmaq üçün nəyi eyni qəbul etdin?” Fərziyyə açıq görünəndə onu təsdiqləmək və ya rədd etmək asanlaşır. Məsələn, B-də məhsulun fərqli ölçüsü olduğu məlum olsa, qiymət fərqi əvvəlki kimi hesablansa da, müqayisənin mənası dəyişər.

“B daha sərfəlidir” nəticəsini iki hissəyə ayır: verilən rəqəmlərin göstərdiyi nəticə və əlavə məlumat tələb edən qiymətləndirmə. Seçimdən əvvəl satıcıdan soruşmalı olduğum məlumatları qısa yaz.

Mənbə linkini açmaq kifayət etmir

ChatGPT axtarışı cari məlumat üçün istifadə oluna bilər. Qiymət yerinə bir tətbiqin funksiyasını, tədbirin tarixini və ya xidmət qaydasını yoxlayırsansa, hesab deyil, mənbə lazımdır. Linkin açılması yalnız səhifənin mövcud olduğunu göstərir. Səhifənin iddianı həqiqətən dəstəkləyib-dəstəkləmədiyini, tarixini və hansı məhsul versiyasına aid olduğunu oxu.

Məsələn, “pulsuz planda bu funksiya var” cümləsi üçün məhsulun rəsmi plan səhifəsi uyğun ola bilər. Köhnə bloq yazısı başqa şərtlərdən danışa bilər. Səhifədə məlumat tapılmırsa, onu təsdiqlənmiş fakt kimi paylaşma. ChatGPT-dən mənbə istəmək kömək edə bilər, amma uydurulmuş link və ya səhv istinad ehtimalını aradan qaldırmır.

Bu funksiyanın pulsuz planda olub-olmadığını rəsmi məhsul səhifəsində yoxla. Səhifədəki şərti və məlumatın tarixini göstər. Səhifəni aça bilmədinsə, bunu açıq de; yaddaşından bildiyini cari qayda kimi təqdim etmə.

Əgər öz sənədini verirsənsə, cavabdakı məlumatı həmin sənədlə tutuşdur. Bir müqavilə bəndinin yanında səhifə nömrəsi yazılması onun düzgün oxunduğu demək deyil. Mətnin əvvəlindəki şərt və sonundakı istisna nəticəni dəyişə bilər. Vacib qərarlarda uyğun mütəxəssisin yoxlamasını ayrıca saxla.

İnam faizindən çox sübutu soruş

“Nə qədər əminsən?” sualına verilən 95% rəqəmi bu konkret cavabın dəqiqliyini ölçən test nəticəsi deyil. Onu zəmanət kimi qəbul etmək olmaz. Daha işlək tələb cavabın yanında yoxlama yolunun göstərilməsidir.

Əvvəlki cavabını yenidən yazma. Yalnız yoxlanmalı iddiaları çıxar. Hər biri üçün mənim verdiyim məlumatı, sənin əlavə etdiyin fərziyyəni və yoxlama üsulunu göstər. Mənbə açılmayıbsa, bunu de. Faizlə əminlik balı yazma; çatışmayan sübutu göstər.

Bu cür sorğu bir yoxlama siyahısı yaratmaq üçündür. Siyahının özündə də səhv və ya ötürülmüş məsələ ola bilər. Ona görə modelin öz cavabına verdiyi qiyməti müstəqil yoxlama ilə qarışdırma.

İkinci cavab fərqlidirsə, səbəbini tap

Birinci cavabda A, ikinci cavabda B seçilirsə, dərhal sonuncunu doğru sayma. Əlavə məlumat daxil edilibmi? Məbləğlərdən biri dəyişibmi? Yoxsa heç bir yeni sübut olmadan nəticə dəyişib? İki cavabın fərqli olması araşdırmalı olduğun işarədir, hansı birinin doğru olduğunu özü göstərmir.

İki cavab arasındakı nəticə fərqini izah et. Yeni məlumat varsa, onu göstər. Yeni məlumat yoxdursa, dəyişən fərziyyəni və ya hesabı qeyd et. Son qərarı verməzdən əvvəl hansı hissəni kənardan yoxlamalı olduğumu yaz.

Eyni cavabı bir neçə dəfə almaq da doğruluğu sübut etmir. Model eyni yanlış məlumatı təkrarlaya bilər. Müqayisəni söhbətin içində saxlamaq əvəzinə, hesabı kalkulyatora, məhsul şərtini rəsmi səhifəyə, sitatı isə orijinal mətnə apar.

Qısa sözləri özün üçün etiket kimi işlət

İnternetdə “assumptions”, “confidence” və başqa ifadələri “kontrol kodu” adı ilə görə bilərsən. Bunlar adi dil təlimatları kimi başa düşülə bilər. Xüsusi yoxlama rejiminin açıldığına və səhvlərin qarşısının alındığına dəlil deyil. Azərbaycan dilində nə istədiyini tam cümlə ilə yazmaq daha aydındır.

Öz qısaltmanı yaratmaq istəyirsənsə, söhbətin əvvəlində mənasını izah et. Məsələn: “Bu söhbətdə ‘yoxlama kartı’ yazanda iddiaları, çatışmayan məlumatı və hər iddianın yoxlama yolunu qısa göstər.” Bu, söhbət üçün müəyyən etdiyin razılaşmadır, ChatGPT-nin rəsmi əmri deyil.

Cavabı istifadə etməzdən əvvəl bir qeyd saxla

İş üçün hazırladığın mətnin yanında qısa qeyd kifayətdir: nə yoxlandı, hansı mənbədə yoxlandı və nə hələ açıqdır. Nümunəmizdə hesab təsdiqlənib, məhsulların eyni olması isə təsdiqlənməyib. Belə qeyd sonradan kimsə nəticəni soruşanda yenidən bütün söhbəti oxumağın qarşısını alır.

Yazını paylaşmağa hazırlaşdıranda da eyni üsul işləyir. Oxucunun qərarını dəyişə bilən rəqəmi, tarixi və şərti əvvəl yoxla. Mətn redaktəsi üçün Azərbaycan dilində təbii yazı hazırlamaq bələdçisindən, daha geniş proses üçün isə AI məzmununda məlumat yoxlaması yazısından istifadə edə bilərsən. Digər praktik bələdçilər bloqda toplanıb.

Tez-tez verilən suallar

“Mənbə göstər” yazmaq səhv cavabın qarşısını alır?

Xeyr. İstinad uydurula və ya real səhifə iddianı dəstəkləməyə bilər. Linki aç, uyğun hissəni və tarixi yoxla.

Kontrol ifadələrini ingiliscə yazmaq lazımdır?

Məcburi deyil. “Bu nəticədə hansı fərziyyələrdən istifadə etdin?” kimi konkret Azərbaycan dilində tələb yaza bilərsən. Qısa etiket istifadə edirsənsə, mənasını əvvəlcədən izah et.

ChatGPT öz səhvini düzəldibsə, yeni cavaba güvənə bilərəm?

Düzəlişin əsasını yoxla. Hesab, sənəd və ya yeni məlumat göstərilibsə, onu tutuşdur. Sadəcə başqa nəticə yazılması müstəqil təsdiq deyil.